Wstęp
Transport chłodniczy stanowi ważne ogniwo całego łańcucha żywnościowego „from farm to fork" (od pola do stołu). Systematycznie wzrasta zapotrzebowanie na chłodnicze środki transportu żywności, co wynika z utrzymującego się na wysokim poziomie udziału żywności mrożonej, ale również ze wzrastającego popytu na żywność mało przetworzoną, wymagającą chłodzenia podczas transportu.
Wiedza o wymaganiach stawianych przez przepisy międzynarodowe odnośnie transportu żywności łatwo psującej się jest jeszcze w Polsce względnie mało rozpowszechniona, stąd pomysł wydania tej książki.
Stanowi ona próbę kompleksowego przedstawienia głównych problemów związanych z budową i użytkowaniem pojazdów chłodniczych, wykorzystywanych w transporcie żywności, ponieważ obejmuje w kolejności:
- tendencje w produkcji żywności oraz uwarunkowania technologiczne w transporcie żywności mrożonej i chłodzonej (w rozdziale 1),
- uregulowania prawne, klasyfikację pojazdów do transportu żywności i metody ich badań (zgodnie z ustaleniami międzynarodowej umowy ATP o transporcie żywności łatwo psującej się (w rozdziale 2),
- zasady konstrukcji i montażu zabudów izotermicznych na pojazdach samochodowych (w rozdziale 3),
- systemy (urządzenia) pomocnicze umożliwiające transport ładunków specjalnych (w rozdziale 4),
- zasady budowy cystern izotermicznych do transportu płynnych produktów spożywczych (w rozdziale 5),
- wiadomości o kontenerach izotermicznych (w rozdziale 6),
- uwagi o obliczeniach wytrzymałościowych zabudów izotermicznych (w rozdziale 7),
- charakterystykę oraz zasady doboru transportowych agregatów chłodniczych (w rozdziale 8),
- informację o urządzeniach do rejestracji temperatury w komorze transportowej (w rozdziale 9),
- dane o czynnikach chłodniczych, olejach smarowych stosowanych w sprężarkach oraz w silnikach agregatów chłodniczych (w rozdziale 10),
- ogólne uwagi eksploatacyjne oraz zasady dobrej praktyki transportowej (w rozdziale 11),
- termowizyjny „katalog" wad (uszkodzeń) zabudów termoizolacyjnych do transportu żywności (z przykładami mostków cieplnych powstałych z przyczyn konstrukcyjnych, technologicznych i eksploatacyjnych (w rozdziale 12),
- informacje z zakresu ubezpieczeń w przewozach produktów łatwo psujących się (w rozdziale 13).
W „Dodatku" przedstawiono informacje pozwalające lepiej zrozumieć dane o olejach silnikowych stosowanych w agregatach chłodniczych (przedstawionych w p.10.6). Materiał ten może być również traktowany jako wykładnia współczesnej wiedzy o olejach do silników napędzających pojazdy samo-chodowe.
Autorzy wyrażają przekonanie, że książka ta przynajmniej w części wypełni lukę informacyjną w krajowym piśmiennictwie specjalistycznym dotyczącym problematyki chłodniczego transportu żywności.
Książka kierowana jest do szerokiego grona odbiorców: właścicieli i pracowników firm ze sfery produkcji i obrotu żywnością, pracowników serwisów chłodniczych i nadwoziowych, studentów oraz uczniów szkół technicznych i rolniczych oraz wszystkich zainteresowanych tematyką chłodniczego transportu żywności.
Recenzja
Książka p.t: „Pojazdy Chłodnicze w Transporcie Żywności" jest pracą zbiorową pod redakcją prof. dr hab. inż. Wiesława Zwierzyckiego i dr inż. Krzysztofa Bieńczaka.
Charakterystykażywnościprzewożonejwstaniezamrożonymlubschłodzonym,przedstawionaw rozdziale pierwszym, świadczy o interdyscyplinarnym podejściu Autorów do zagadnień środków transportu.
Omówienie uwarunkowań technologicznych, w tym dotyczących transportu owoców i warzyw, pozwala czytelnikowi poznać złożoność zagadnień w transporcie chłodniczym żywności. Przykładowo, znajomość ciepła oddychania szerokiego asortymentu owoców i warzyw stanowi niezbędną wiedzę przy obliczaniu bilansu cieplnego nadwozia chłodniczego.
Rozdział drugi, uregulowania prawne oraz klasyfikacja i badania środków transportu, przedstawia podstawy prawidłowego ich doboru i funkcjonowania.
Budowę pojazdów chłodniczych, z izolacją normalną i wzmocnioną wraz z oprzyrządowaniem (systemem wyposażeń dodatkowych) do przewozów towarów specjalnych przedstawiono w kolejnych rozdziałach.
Autorzy dużą uwagę poświęcili omówieniu cystern izotermicznych. Rozwiązania konstrukcyjne z uwzględnieniem zagadnień dotyczących przewożonego produktu i skuteczności izolacji, dotyczą ważnych technicznych zagadnień.
Charakterystyka kontenerów stanowi dalsze uzupełnienie wiedzy o środkach transportu chłodniczego.
Rozdział siódmy autorzy poświęcili przedstawieniu zagadnień wytrzymałościowych konstrukcji nadwozi termoizolacyjnych (ścian, profili cienkościennych, ram, połączeń) wraz z optymalnym projektowa-niem elementów. Przedstawione zagadnienia wnoszą wiele cennych informacji dla projektantów tego typu konstrukcji.
Charakterystykę i dobór urządzeń chłodniczych oraz oprzyrządowania przedstawiono w rozdziale ósmym i dziewiątym. Praktyczne przedstawienie wiedzy, omówienie wymiany ciepła w nadwoziu podczas rozładunku, ocena doboru agregatów chłodniczych oraz przegląd rozwiązań konstrukcyjnych rejestratorów temperatury jest ważne przy eksploatacji środków transportu chłodniczego.
W rozdziale dziesiątym oraz „Dodatku" przedstawiono wyczerpująco charakterystykę czynników chłodniczych, olejów sprężarkowych oraz zalecanych olejów silników agregatorowych.
W kolejnym rozdziale jedenastym Autorzy omówili zasady dobrej praktyki transportowej wraz elementami systemu HACCP dla przedsiębiorstw transportu chłodniczego.
Katalog mostków cieplnych powstających w zabudowach izotermicznych z przyczyn konstrukcyjnych, technologicznych (montażowych) oraz eksploatacyjnych przedstawiono w rozdziale dwunastym. Zaprezentowany materiał stanowi oryginalne, unikalne osiągnięcie z badań własnych Autorów.
Zagadnienia ubezpieczeń w przewozach produktów łatwo psujących się przedstawiono w rozdziale trzynastym. Szeroko przedstawione zagadnienia związane z ryzykiem przewozowym, zagadnieniami ubezpieczeń, umowami oraz podanie opisów rzeczywistych przypadków usuwania szkód stanowią cenny materiał poznawczy do wykorzystania w firmach przewozowych.
Zespół Autorów, posiadający bogaty dorobek naukowy i praktyczny, w tym w obszarze transportu żywności, przygotował cenną publikację, która posiada zarówno wartość naukową/jak i praktyczną.
Uważam, że książka zyska uznanie wśród naukowców, studentów, firm transportowych oraz osób zajmujących się transportem żywności.
Katedra Maszyn i Urządzeń
Przemysłu Spożywczego
Politechnika Białostocka
ul. Wiejska 45, 15-351 Białystok

Spis treści
Wstęp ..............................................................................................................................................…… 8
1. Żywność jako ładunek w transporcie chłodniczym ........................................................... 9
1.1 Sytuacja żywieniowa świata. Tendencje w produkcji żywności................................................ 9
1.2. Uwarunkowania technologiczne w transporcie chłodniczym ................................................... 13
1.2.1. Transport żywności w stanie zamrożonym i głęboko zamrożonym ........................................ 15
1.2.2. Transport niezamrożonych artykułów spożywczych ............................................................... 17
1.2.2.1. Transport owoców i warzyw..................................................................................................... 18
1.2.2.2. Zmiany jakości owoców i warzyw podczas transportu ............................................................ 21
1.2.2.3. Czynniki wpływające na jakość owoców i warzyw w transporcie ............................................ 22
1.2.2.4. Metody schładzania owoców i warzyw..................................................................................... 23
2. Uregulowania prawne. Klasyfikacja i badania środków transportu ................................. 26
2.1. Uregulowania prawne .............................................................................................................. 26
2.2. Klasyfikacja pojazdów do transportu żywności wg umowy ATP .............................................. 27
2.3. Badania pojazdów chłodniczych .............................................................................................. 31
2.3.1. Pomiary globalnego współczynnika przenikania ciepła ........................................................... 31
2.3.2. Dokumentacja ATP i oznakowania .......................................................................................... 34
3. Budowa pojazdów chłodniczych ......................................................................................... 35
3.1. Rozwój konstrukcji nadwozi termoizolacyjnych ....................................................................... 35
3.2. Nadwozia z izolacją normalną.................................................................................................. 42
3.3. Nadwozia z izolacją wzmocnioną............................................................................................. 43
4. Systemy do przewozu specjalnych towarów w nadwoziach chłodniczych ..................... 46
5. Cysterny izotermiczne .......................................................................................................... 50
5.1. Przeznaczenie cystern i ich podział.......................................................................................... 50
5.1.1. Cysterny skupowe ................................................................................................................... 51
5.1.2. Cysterny przerzutowe .............................................................................................................. 56
5.2. Konstrukcja elementów cystern i ich oddziaływanie na przewożony produkt........................... 57
5.3. Wpływ rozwiązań konstrukcyjnych na skuteczność izolacji...................................................... 59
6. Kontenery do transportu artykułów spożywczych ............................................................. 61
6.1. Klasyfikacja kontenerów........................................................................................................... 61
6.2. Kontenery izotermiczne ........................................................................................................... 62
6.3. Kontenery zbiornikowe ............................................................................................................ 64
7. Uwagi o obliczeniach wytrzymałościowych nadwozi izotermicznych.............................. 65
7.1. Charakterystyka wytrzymałościowa konstrukcji........................................................................ 65
7.2. Obliczenia wytrzymałościowe ścian ......................................................................................... 67
7.3. Obliczenia wytrzymałościowe profili cienkościennych ............................................................. 72
7.4. Obliczenia wytrzymałościowe ram ........................................................................................... 74
7.5. Obliczenia wytrzymałościowe połączeń ................................................................................... 75
7.6. Optymalne projektowanie elementów konstrukcji..................................................................... 77
8. Dobór samochodowych agregatów chłodniczych ............................................................. 83
8.1. Ogólna charakterystyka urządzeń kształtujących kryptoklimat (źródło chłodu)....................... 83
8.2. Metody doboru agregatów chłodniczych do nadwozi samochodowych .................................. 87
8.3. Wymiana ciepła w nadwoziu podczas rozładunku .................................................................. 94
8.4. Ocena doboru agregatów chłodniczych przeznaczonych do transportu żywności.................. 96
9. Rejestratory temperatury ..................................................................................................... 100
9.1. Podstawy prawne konieczności rejestracji temperatury podczas transportu żywności….…... 100
9.2. Rozwiązania konstrukcyjne rejestratorów temperatury ........................................................... 102
10. Czynniki chłodnicze, oleje sprężarkowe oraz oleje do silników agregatowych ….…..... 109
10.1. Czynniki chłodnicze-pojęcia, wymagania, podział, oznaczenia............................................... 109
10.2. Dobór czynników wg PN-EN 378............................................................................................. 114
10.3. Czynniki alternatywne (ekologiczne)........................................................................................ 115
10.4. Charakterystyka czynników stosowanych w transporcie chłodniczym .................................... 117
10.5. Oleje smarowe do sprężarek chłodniczych ............................................................................. 124
10.5.1. Wymagania ogólne................................................................................................................... 124
10.5.2. Rodzaje olejów do sprężarek chłodniczych ............................................................................. 126
10.5.3. Mieszalność olejów i czynników chłodniczych ......................................................................... 129
10.6. Przykłady olejów zalecanych do silników agregatowych ......................................................... 134
11. Ogólne zalecenia eksploatacyjne......................................................................................... 137
11.1. Konserwacja i przeglądy agregatów......................................................................................... 137
11.2. Elementy systemu HACCP dla przedsiębiorstwa transportującego żywność ......................... 137
11.3. Zasady dobrej praktyki transportowej ...................................................................................... 145
11.3.1. Procedury działaniowe przy dystrybucji żywności mrożonej wg poradnika transportowego.... 145
11.3.2. Uwagi o transporcie w warunkach ekstremalnych ................................................................... 147
12. Identyfikacja mostków cieplnych techniką termowizyjną.................................................. 148
12.1. Mostki cieplne powstałe z przyczyn konstrukcyjnych .............................................................. 148
12.2. Mostki cieplne powstałe z przyczyn technologicznych, montażowych .................................... 155
12.3. Uszkodzenia eksploatacyjne ................................................................................................... 157
13. Ubezpieczenia w przewozach produktów łatwo psujących się ........................................ 160
13.1. Ryzyko związane z przewozami towarów wymagających utrzymywania w temperaturze
różniącej się od temperatury otoczenia. Rola ubezpieczeń w takich przewozach .................. 160
13.2. Podstawowe zasady ubezpieczeń w przewozach .................................................................. 162
13.3. Umowa ubezpieczenia oraz udokumentowanie jej zawarcia i warunków................................ 164
13.4. Strony umowy ubezpieczenia i inne podmioty związane z ubezpieczeniem ........................... 166
13.5. Rodzaje szkód w przewozach towarów wymagających utrzymywania w temperaturze
różniącej się od temperatury otoczenia i ich typowe przyczyny............................................... 168
13.6. Oczekiwania i obowiązki stron umowy ubezpieczenia w przypadku szkody.
Likwidacja szkody..................................................................................................................... 170
13.7. Przykłady szkód........................................................................................................................ 173
Literatura .............................................................................................................................................. 176
DODATEK
D. Specyfika eksploatacji olejów silnikowych. Klasyfikacja lepkościowa (SAE)
i jakościowe (API i ACEA)........................................................................................................ 181
D.1. Specyfika pracy oleju silnikowego ........................................................................................... 181
D.2. Klasyfikacja lepkościowa SAE................................................................................................. 183
D.3. Klasyfikacje jakościowe API i ACEA........................................................................................ 185
D.3.1. Klasyfikacja amerykańska wg API............................................................................................ 185
D.3.2. Klasyfikacja europejska wg CCMC i ACEA 2002..................................................................... 188
D.3.3. Klasyfikacja ACEA 2004........................................................................................................... 190